Lawaseptyka, antyseptyka i aseptyka – znaczenie pojęciowe

antyseptyka

Prawidłowe postępowanie podczas pielęgnacji ran oraz zachowanie sterylnych warunków sali operacyjnej i pola operacyjnego mają ogromne znaczenie w kontekście uniknięcia rozprzestrzeniania się drobnoustrojów i powstania zakażenia. W niniejszym artykule omówimy znaczenie takich definicji jak lawaseptyka, antyseptyka i aseptyka. 

Lawaseptyka

Lawaseptyka to termin oznaczający obmywanie rany i usuwanie z niej zanieczyszczeń fizycznych, chemicznych i biologicznych oraz biofilmu bakteryjnego poprzez użycie środków zawierających specyfiki, które zmniejszają napięcie powierzchniowe, wskutek czego rana zostaje prawidłowo oczyszczona i nawilżona. 

Czym są lawaseptyki?

Lawaseptyki to wyroby medyczne stosowane podczas pielęgnacji ran do ich płukania oraz przemywania. Powinny być stosowane w pielęgnacji ran, które wymagają wsparcia w zakresie oczyszczania i zmiany opatrunków. Odpowiedni lawaseptyk powinien nie tylko skutecznie oczyszczać ranę, ale również ją chłodzić i łagodzić odczucia bólowe przy jednoczesnym zachowaniu właściwej wilgotności. Prócz tego powinien ułatwiać bezbolesną zmianę zaschniętych opatrunków. W ranach z ryzykiem infekcji powinno się zawsze używać leku antyseptycznego bezpiecznego dla rany (BI>1) razem z opatrunkiem skutecznie wiążącym wysięk wewnątrz opatrunku.

Antyseptyka

Antyseptyka to pojęcie definiujące postępowanie odkażające, które ma na celu zniszczenie drobnoustrojów bytujących w ranie, na skórze czy na błonach śluzowych. W przeciwieństwie do dezynfekcji, pojęcie antyseptyki obejmuje wyłącznie skórę, nie zaś przedmioty. W Polsce antyseptyki są wyszczególnione przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych i scharakteryzowane jako środki niszczące drobnoustroje, przeznaczone do stosowania miejscowo na skórę lub błony śluzowe. Nowoczesne antyseptyki oparte są głównie na alkoholach lub fenolach. Dodatkowo mogą zawierać określone substancje czynne, takie jak np. jod, poliheksanidyna,nadtlenek wodoru, octenidyna czy diglukonian chloroheksydyny. Do antyseptyków najczęściej stosowanych klinicznie w celu profilaktyki oraz leczenia ran przewlekłych należą oktenidyna oraz środki zawierające jod (PVP-I). Odpowiednie antyseptyki nie powodują reakcji alergicznej, stymulują proces gojenia się rany i utrzymują się w niej, a także wykazują szerokie spektrum aktywności przeciwwirusowej. 

Aseptyka

Aseptyka to z kolei postępowanie, które ma na celu dążenie do jałowości narzędzi, pomieszczeń, leków, opatrunków czy innych przedmiotów. Głównym celem jest niedopuszczenie drobnoustrojów do konkretnego środowiska. Aseptyka jest możliwa do zachowania dzięki dokładnemu myciu i dezynfekcji rąk, a także stosowaniu wyjałowionych rękawiczek, narzędzi, fartuchów oraz odpowiedniemu przygotowaniu sali operacyjnej (np. poprzez jej mycie i sterylizację oraz przepuszczanie powietrza przez odpowiednie filtry) i pola operacyjnego. Aseptyka ma zastosowanie nie tylko w warunkach szpitalnych, ale również laboratoryjnych, podczas produkcji żywności czy leków. Zdefiniowane jest również takie pojęcie jak „aseptyka komórkowa”, które oznacza postępowanie, którego celem jest uniknięcie zakażenia hodowli bakteryjnej albo tkankowej poprzez obce drobnoustroje pochodzące ze środowiska.