Medycyna personalizowana a mikrobiom. Czy standardy diagnozy psychologicznej powinny uwzględniać stan jelit?
Współczesna medycyna oparta na faktach (EBM) coraz wyraźniej odchodzi od izolowanego traktowania poszczególnych układów ludzkiego organizmu. Przez lata standardy opieki psychiatrycznej i psychologicznej skupiały się niemal wyłącznie na procesach biochemicznych zachodzących w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Obecnie jednak, w obliczu rosnącej liczby badań nad mikrobiomem, środowisko medyczne staje przed koniecznością przedefiniowania podejścia diagnostycznego. Kluczem do tej zmiany jest oś jelito-mózg.
Zgodnie z tradycyjnym modelem klinicznym, pacjent zgłaszający się do gabinetu z objawami przewlekłego stresu, spadkiem nastroju czy zaburzeniami lękowymi, otrzymuje pomoc zogniskowaną wokół farmakoterapii (np. leki z grupy SSRI) oraz psychoterapii. Choć metody te stanowią fundament leczenia, coraz częściej podnosi się postulat, by poszerzyć wywiad lekarski o dokładną analizę stanu układu pokarmowego pacjenta.
Nowy paradygmat: Oś jelito-mózg w gabinecie lekarskim
Podstawą do dyskusji nad zmianą standardów opieki jest fizjologia. Komunikacja na linii przewód pokarmowy – ośrodkowy układ nerwowy odbywa się wielotorowo, z wykorzystaniem szlaków nerwowych (przede wszystkim nerwu błędnego), immunologicznych oraz endokrynologicznych.
Jelita, a dokładniej zasiedlająca je mikrobiota, stanowią niezwykle aktywny organ metaboliczny. To właśnie w przewodzie pokarmowym syntetyzowana jest znakomita większość ustrojowej serotoniny oraz istotne ilości kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) – neuroprzekaźników o fundamentalnym znaczeniu dla regulacji emocji i procesów poznawczych. Złożony mechanizm, obrazujący to, jak mikrobiota jelitowa wpływa na stres, pamięć i nastrój, przestaje być traktowany jako ciekawostka naukowa, a staje się twardym, klinicznym faktem rzutującym na rokowania pacjenta.
Neurozapalenie a skuteczność klasycznej terapii
Dlaczego diagnoza psychologiczna powinna uwzględniać jelita? Odpowiedzią jest zjawisko neurozapalenia. Przewlekły stres psychologiczny u pacjenta prowadzi do nadmiernej aktywacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) i zwiększonego wyrzutu kortyzolu, co bezpośrednio uszkadza barierę jelitową i prowadzi do dysbiozy.
W stanie dysbiozy dochodzi do rozluźnienia tzw. połączeń ścisłych w nabłonku jelit, co umożliwia translokację bakteryjnych endotoksyn do krwiobiegu. Wywołany w ten sposób ogólnoustrojowy stan zapalny potrafi przenikać przez barierę krew-mózg, modulując aktywność mikrogleju. W praktyce klinicznej oznacza to, że stan zapalny o podłożu gastrologicznym może znacząco obniżać skuteczność standardowej farmakoterapii psychiatrycznej, podtrzymując u pacjenta objawy apatii i przewlekłego zmęczenia.
Medycyna personalizowana i przyszłość wytycznych klinicznych
Ewolucja w kierunku medycyny personalizowanej wymaga interdyscyplinarnego podejścia do pacjenta. Coraz więcej ekspertów sugeruje, że przyszłe standardy postępowania w zaburzeniach nastroju powinny standardowo uwzględniać diagnostykę mikrobioty oraz celowaną interwencję dietetyczną i probiotyczną.
Zastosowanie przebadanych klinicznie psychobiotyków jako terapii wspomagającej (adiuwantowej) otwiera nowe możliwości w leczeniu lekoopornych form depresji czy przewlekłych zespołów lękowych. Włączenie pytań o jakość trawienia, antybiotykoterapie w wywiadzie oraz nawyki żywieniowe do standardowego kwestionariusza psychiatrycznego i psychologicznego wydaje się logicznym, a z perspektywy dobra pacjenta – wręcz niezbędnym krokiem w rozwoju współczesnej medycyny.
Witajcie na moim blogu! Jestem prawniczką specjalizującą się w szeroko pojętej medycynie. Na moim blogu znajdziecie porady dotyczące prawnych aspektów operacji, zabiegów i innych sytuacji związanych ze zdrowiem. Piszcie do mnie, jeżeli macie pytania!
